Σήμερα η μεγαλύτερη Πανσέληνος του έτους

Τι σχέση έχει το μέγεθος του φεγγαριού με την Γνωσιακή Επιστήμη και συγκεκριμένα την Αντίληψη? Κι όμως, όπως εξηγεί ο διευθυντής του Ευγενιδείου Πλανηταρίου, το μέγεθος της σελήνης δεν εξαρτάται από την απόστασή της - όσο από τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε. Σήμερα Κυριακή, 23 Ιουνίου, θα έχουμε την ευκαιρία να δούμε ένα αρκετά ενδιαφέρον φαινόμενο, την μεγαλύτερη Πανσέληνο του έτους. «Πολλοί είναι αυτοί που πιστεύουν λανθασμένα ότι αυτό συμβαίνει κάθε Αύγουστο, που φυσικά δεν είναι σωστό αφού πρόκειται απλά για μια οπτική απάτη. Αυτό που συμβαίνει δηλαδή είναι ότι στη διάρκεια των καλοκαιρινών μηνών ο Ήλιος βρίσκεται στο ψηλότερο σημείο της ετήσιας φαινόμενης τροχιάς του στον ουρανό ενώ αντίθετα η Σελήνη βρίσκεται σχετικά πιο κοντά στον ορίζοντα. Σ’ αυτή τη θέση η Πανσέληνος μπορεί να συγκριθεί με διάφορα άλλα χαρακτηριστικά που βρίσκονται εκεί, όπως δέντρα, κεραίες και διάφορα κτίσματα.

Μ’ αυτόν τον τρόπο ο εγκέφαλος του παρατηρητή παρασύρεται να πιστέψει ότι η Πανσέληνος είναι μεγαλύτερη ενώ επανειλημμένες μετρήσεις έχουν αποδείξει ότι το μέγεθος της Πανσελήνου δεν διαφέρει καθόλου από ώρα σε ώρα. Υπάρχει φυσικά μετρήσιμη διαφορά του μεγέθους της Σελήνης ανάλογα με το αν βρίσκεται στο περίγειό της ή στο απόγειό της, κάτι που συμβαίνει μια φορά κάθε μήνα. Για παράδειγμα το πλησιέστερο περίγειο της Σελήνης το 2013 είναι στις 23 Ιουνίου (357.014 χιλιόμετρα), ενώ το μεγαλύτερο απόγειο ήταν στις 10 Ιουνίου (406.485 χιλιόμετρα). Αυτό όμως δεν έχει σχέση με το πόσο μεγάλη φαίνεται όταν βρίσκεται κοντά στον ορίζοντα, που οφείλεται όπως είπαμε αποκλειστικά και μόνο σε οπτική απάτη» σημειώνει ο Διονύσης Π. Σιμόπουλος, διευθυντής του Ευγενιδείου Πλανηταρίου.

Πηγή: Βήμα science

National Geographic: Αντίληψη

human camera

Στην γνωσιακή επιστήμη κάνουμε την υπόθεση του κοινού νου...
Μεθοδολογικό εργαλείο αποτελούν επίσης οι κλινικές περιπτώσεις ανθρώπων με εστιασμένες εγκεφαλικές βλάβες ή συγκεκριμένα γνωστικά ελλείμματα...

Η αλήθεια είναι ότι περιπτώσεις ανθρώπων με ειδικές δεξιότητες οι οποίες δεν έχουν προκύψει μέσω εκτεταμμένης εξάσκησης όπως ο παρακάτω κύριος που αποκαλείται "human camera", δεν απαντούνται συχνά (όσο μπορώ να γνωρίζω τουλάχιστον).

Το δυστύχημα είναι ότι ο εν λόγω κύριος έχει αυτισμό, για τον οποίο δεν γνωρίζουμε πολλά...
Ίσως σε μερικά χρόνια οι θεωρίες και οι έρευνες να μπορέσουν να εξηγήσουν την απίστευτη δυνατότητα απομνημόνευσης και ολοκλήρωσης (οπτικών) πληροφοριών που επιτελείται από τον νου του εν λόγω ανθρώπου...

Motion after-effect : μεταξύ όρασης και αφής

Το motion after-effect είναι αυτό το ζαλιστικό αντιληπτικό φαινόμενο όπου μετά από κάποιας διάρκειας παρακολούθηση κινούμενου οπτικού ερεθίσματος (adaptation) βλέπεις ένα στατικό ερέθισμα να κινείται προς την αντίθετη κατεύθυνση. (ευκαιρία για παιχνίδι εδώ)

Μια πρόσφατη έρευνα δείχνει πως το φαινόμενο μπορεί να μεταφερθεί από την αφή στην όραση και αντίστροφα:
Άνθρωποι που δέχτηκαν κινούμενα απτικά ερεθίσματα και στη συνέχεια τους παρουσιάστηκε στατικό οπτικό ερέθισμα το αντιλήφθηκαν σαν κινούμενο. Αντίστοιχα, άνθρωποι που παρακολούθησαν κινούμενα οπτικά ερεθίσματα αντιλήφθηκαν στατικά απτικά ερεθίσματα σαν κινούμενα. Σε κάθε περίπτωση η κατεύθυνση της φαινόμενης (ψευδαισθητικής!) κίνησης ήταν αντίθετη στην κατεύθυνση της κίνησης που έγινε η προσαρμογή (το adaptation).
Konkle, T. et al (2009). Motion Aftereffects Transfer between Touch and Vision. Curr. Biol. DOI: 10.1016/j.cub.2009.03.035.

Από αυτή την έρευνα παίρνει κανείς μια ιδέα για το εντυπωσιακό εύρος της αλληλεπίδρασης μεταξύ των δυο αντιληπτικών συστημάτων, αλλά δεν μου είναι σαφές πως συμβιβάζονται τέτοιες παρατηρήσεις με την υπόθεση της διελκυστίνδας μεταξύ ανταγωνιζόμενων νευρωνικών πληθυσμών που εξηγεί το φαινόμενο στην όραση.
Θα μπορούσαν να υπάρχουν νευρωνικοί πληθυσμοί που αποκρίνονται βέλτιστα σε μια κατεύθυνση κίνησης όπου όμως αυτή η κίνηση αναπαρίσταται τόσο αφηρημένα (μεταβολή της θέσης κάποιου πράγματος στο χρόνο?!) ώστε να μην εξαρτάται από το είδος της αίσθησης που δίνει την πληροφορία για την ύπαρξή της (δηλ από το ποιό είναι αυτό το πράγμα που μεταβάλλεται)?! Και ακόμα να επηρρεάζουν την αντιληπτική εμπειρία της κίνησης ανεξαρτήτως αισθητικής τροπικότητας (αυτό κι αν είναι top down!)?!

[Μη με παρεξηγείτε, έχουμε άνοιξη..]