Η Ημέρα Ελεύθερου Λογισμικού είναι ένας παγκόσμιος εορτασμός του Ελεύθερου και Ανοικτού Κώδικα Λογισμικού (ΕΛΛΑΚ). Στόχος αυτού του εορτασμού είναι η ενημέρωση του κοινού για τα οφέλη από την χρήση του ΕΛΛΑΚ στην εκπαίδευση, στο σπίτι, στις επιχειρήσεις - σε συντομία παντού!
Για τον εορτασμό της Ημέρας Ελεύθερου Λογισμικού 2008 στις 20 Σεπτεμβρίου, θα πραγματοποιηθούν εκδηλώσεις σε τρεις διαφορετικές πόλεις της Ελλάδας: Αθήνα, Θεσσαλονίκη και Χανιά.Αυτό το Σάββατο (20/9), με αφορμή την Ημέρα Ελεύθερου Λογισμικού, η Ένωση Χρηστών και Φίλων Linux Ελλάδος (HEL.L.U.G.) διοργανώνει μία εκδήλωση ενημέρωσης για τα οφέλη του Ελεύθερου Λογισμικού, όπου θα μοιραστεί έντυπο υλικό και διανομές Linux. Η εκδήλωση θα γίνει στην Στουρνάρη και Μπουμπουλίνας όπως πέρυσι, από τις 11:00 μέχρι τις 17:00.
Καλούνται όλες οι κοινότητες και όλοι οι φίλοι του Ελεύθερου Λογισμικού να δώσουν το παρόν και να βοηθήσουν σ' αυτή την προσπάθεια.
Η "Ημέρα Ελεύθερου Λογισμικού (Software Freedom Day)" είναι μια παγκόσμια γιορτή για το Ελεύθερο/Ανοικτό Λογισμικό. Ξεκίνησε το 2004 και πλέον γιορτάζεται σε 60 χώρες. Πρόκειται για μια προσπάθεια ενημέρωσης της κοινής γνώμης για τα οφέλη του Ελεύθερου/Ανοικτού Λογισμικού, δηλαδή λογισμικού που επιτρέπει την ελεύθερη χρήση, τροποποίηση και διανομή του.Εδώ βρίσκεται ένα βιντεάκι(59:23min) με μια ομιλία του Geoffrey Hinton στη google (νοέμβριος 2007) για όσους πεθύμησαν το back propagation (λέει διάφορα ενδιαφέροντα πράγματα, ανάμεσα στα οποία και τη συγκλονιστική πληροφορία πως το παράξενο σύστημα ταξινόμησης των αμερικάνικων supermarkets τοποθετεί τις κονσέρβες τόνου μαζί με τα pizza toppings!!!!!--και άντε εσύ μετά να κάνεις θεματική αναζήτηση....)
Στη σελίδα του τύπου μπορεί κανείς να δει digit movies όπου το καημένο μοντελάκι πασχίζει ν' αναγνωρίσει κακογραμμένους αριθμούς (ακριβώς όπως αυτό που δείχνει στην ομιλία του) και άλλα geeky stuff!!
Μπορούν οι υπολογιστές να συνδυάσουν με λογικό τρόπο τις πληροφορίες που αποθηκεύουν; Μπορούν να έχουν "κοινή λογική";
O Hod Lipson κάνει μια σύντομη παρουσίαση των ρομπότ του, τα οποία έχουν την ικανότητα να αντιλαμβάνονται τον εαυτό τους και τη μορφή τους ή ακόμα και να αναπαράγονται.
Από τις καλύτερες ταινίες επιστημονικής φαντασίας, το Blade Runner κορυφώνεται με μια σκηνή που έχει μείνει στην ιστορία, ως μία από τις διασημότερες στις ταινίες sci-fi.
Blade Runner - Time to Die
I've seen things you people wouldn't believe. Attack ships on fire off the shoulder of Orion. I watched C-beams glitter in the dark near the Tannhauser gate. All those moments will be lost in time, like tears in rain. Time to die.
8. Πόσο δόκιμο είναι να χρησιμοποιούμε ορολογίες που αφορούν ανθρώπινη συμπεριφορά για μηχανές;
Πρώτα απ' όλα, συμφωνώ πως δεν είναι δόκιμο, και ακόμα περισσότερο, δεν είναι σκόπιμο για πολλούς λόγους, με κυριότερο ότι παρασύρει τον μη ειδικό, ιδίως αν είναι παιδί, σε θεωρήσεις αντιστοιχιών που δεν ισχύουν παρά σε επιφανειακό επίπεδο. Είναι ο λόγος που διαφωνώ με την κυκλοφορία παιχνιδιών τύπου σκυλάκι – ρομπότ. Επίτευξη να εμφανίσει ο υπολογιστής κάποια πραγματική συμπεριφορά ανθρώπου, δεν είναι η περιπτωσιολογική απομίμηση αλλά η υλοποίηση των βαθύτερων νόμων που προκαλούν τα αποτελέσματα, και αυτό δεν είναι δυνατό για έννοιες όπως ανθρώπινης συμπεριφοράς, που έχουν απεριόριστο βάθος, ανέφικτο ακόμα και να διερευνηθεί, πριν καν την απόπειρα υλοποίησης.
Ασφαλώς είναι μια διδακτική παγίδα, που πέφτει κανείς είτε σκόπιμα επειδή δίνει εύκολες αναλογίες, είτε από συνήθεια στη γενικευμένη χρήση των λεκτικών όρων, όπου το εκφραζόμενο νόημα είναι άλλο από αυτό που προσλαμβάνει ο αναγνώστης.
Θεωρώ προφανές ότι η τοποθέτηση του υπολογιστή σε θέση ανθρώπου, γενικά όπως κάνει η επιστημονική φαντασία, ή ειδικά όταν περιγράφονται λειτουργίες ανάλογες της σκέψης δεν είναι επιστημονικά επιτρεπτή, μόνο και μόνο για το λόγο ότι η ανθρώπινη σκέψη είναι απεριόριστη ενώ η υπολογιστική λειτουργία είναι σε κάθε περίπτωση πεπερασμένη.
Το πρώτο ερώτημα είναι: Στοιχειοθετεί αυτή η παράβαση μια γενική απαγόρευση ανθρωποκεντρικών όρων, άρα να δίνει δικαίωμα σε άλλες επιστήμες να απορρίπτουν την Πληροφορική; απόρριψη του τύπου "τρομοκράτης" που έμμεσα ακούγεται συχνά; Διότι δεν είναι μόνον θέματα Ψυχολογίας. Πχ, ένας κύκλος που κατασκευάζει ο υπολογιστής, είναι πράγματι κύκλος; ασφαλώς όχι, είναι απλώς μια πολυγωνική γραμμή το πολύ με 50-60 πλευρές, δεν χρειάζεται περισσότερο διότι δεν διακρίνεται η γωνία στην οθόνη. Αλλά αν απορριφθεί η χρήση του όρου "κύκλος", τι γίνεται με τις περιπτώσεις όπου το σχήμα είναι απλά η φτωχή απεικόνιση από ένα αληθινά υλοποιημένο νόημα κύκλου; (το αντίστοιχο συμβαίνει και όταν σχεδιάζουμε με το χέρι κύκλο στο χαρτί).
Έχει τεθεί από τους μαθηματικούς θέμα για τη λανθασμένη χρήση του συμβόλου "=" σε κάποιες γλώσσες προγραμματισμού (C , C++, Java, Basic, Visual Basic…), και έχουν απόλυτο δίκιο (οι Lisp και Scheme δεν έχουν αυτή την ασυνέπεια). Οι "λογικοί" και οι γλωσσολόγοι θα μπορούσαν αντίστοιχα να θέσουν θέμα για τη χρήση τού όρου "αντικείμενο". Προφανώς η οριοθέτηση χρήσης των όρων είναι αναγκαία, αλλά από την άλλη πλευρά δεν μπορεί μια νεότερη επιστήμη να αρκείται σε πολυσύνθετες εκφράσεις, όπως συμβαίνει στα εμπορικά σήματα των εταιριών, που έχουν καθιερώσει ιδιοκτησίες όρων (™).
Αντίθετα, η τοποθέτηση του ανθρώπου στη θέση του υπολογιστή έχει δειχθεί πολύ αποδοτική εκπαιδευτικά, διότι η λειτουργικότητα περνά από την αναπαράσταση των υπολογιστικών λειτουργιών με συγκεκριμένες σωματικές κινήσεις που ο μαθητής οφείλει να κάνει, υπακούοντας απόλυτα σε κάποιους κανόνες. Ο αλγόριθμος συνθέτεται ως η τελική κινησιακή πορεία που εκφράζεται μέσω ρηματικών εκφράσεων πρώτου προσώπου "εγώ προχωράω", "εγώ στρίβω", κλπ.. που ο μαθητής διαισθητικά συνδέει με την έννοια της θέλησης, της υπακοής, της ανθρώπινης συμπεριφοράς. Εδώ έχουμε ανθρωπομορφική έκφραση όχι κατ' αναλογία αλλά στην κυριολεξία. Τι γίνεται όμως όταν μετά περάσουμε την εκπαίδευση με τον μαθητή στη μηχανή; Θα πρέπει να αλλάζουμε ορολογία; Το θέμα δεν είναι τόσο απλό.
Σε ότι αφορά το γενικότερο θέμα, αν δημιουργεί σύγχυση η χρήση λέξεων που περιγράφουν ανθρώπινη συμπεριφορά στην Πληροφορική στο θέμα της κατανόησης της λειτουργίας του νου, μέσα από τη μεταφορά της λειτουργίας αυτής στη λειτουργία του υπολογιστή, αυτό είναι πραγματικά τεράστιο και δεν έχει αντιμετωπιστεί παρά σε επί μέρους μικρά ζητήματα.
Εδώ γεννάται το δεύτερο, και πολύ-πολύ σοβαρότερο κατά τη γνώμη μου, ερώτημα: Ανθρωπομορφική ή μηχανομορφική ή οτιδήποτε άλλο, προσέγγιση των λειτουργιών του υπολογιστή, είναι δυνατό να οδηγήσουν στην επίτευξη του παραπάνω στόχου (κατανόηση της λειτουργίας του νου);
Έχω τη γνώμη (διαίσθηση...) ότι είναι σαν να προσπαθούμε να αδειάσουμε τη λίμνη του Μαραθώνα με ένα κουβά για να δούμε πώς είναι ο πυθμένας. Πλήθος από προσπάθειες, παντού στον κόσμο, χιλιάδες άρθρων που δημοσιεύονται και δεν τα θυμάται ούτε ο συγγραφέας τους μετά από δέκα, άντε είκοσι χρόνια, με ένα κοινό χαρακτηριστικό που νομίζω ότι συνθέτει την αποτυχία: ο υπολογιστής αντιμετωπίζεται ως οντότητα απέναντι στον χρήστη: "εγώ εδώ, αυτός εκεί". "του δίνω στοιχεία, τον ενεργοποιώ, μου απαντάει".
Τι άλλο; θα ρωτούσε κανείς. Δεν έχουμε παρά να σκεφτούμε τον εαυτό μας, όταν λύνουμε ένα πρόβλημα χρησιμοποιώντας ένα πρόχειρο χαρτί: το χαρτί και το σχήμα που σχεδιάσαμε, οι φράσεις που γράψαμε, δεν είναι "απέναντι σε μένα", είναι η αποτύπωση της δικής μου σκέψης, τη στιγμή εκείνη είναι κομμάτι του "εγώ" μου. Κοιτάζοντας το πρόχειρο, βλέπω τη σκέψη μου, πιο καθαρά, την αναμορφώνω, την εξωτερικεύω ξανά, μέχρι να την οργανώσω προς την κατεύθυνση που θέλω. Παρατηρούσα κάποιον ομιλητή, όπως μιλούσε, έψαχνε διάφορα σημειώματα. Σκεφτόμουνα ότι ο εαυτός του, η γνώση του και η γνώμη του είναι αδιαίρετα, απλώς κάποια κομμάτια από αυτά (και τα τρία...) ήταν αποτυπωμένα σε χαρτάκια. Έχουμε δει μελέτες για το νου μεγάλων ανθρώπων βασισμένες σ' αυτά που έγραψαν, όπου περισσότερη πληροφορία μας δίνουν τα πρόχειρα σημειώματα από τα καθαρογραμμένα έργα (Da Vinci…).
Τι σχέση έχει αυτό με την Πληροφορική; Μα, ακριβώς, να δούμε τον υπολογιστή σαν το πρόχειρο τετράδιο, που επί πλέον από το να μας δίνει πίσω μια στατική αποτυπωμένη εικόνα ενός στιγμιότυπου της σκέψης μας, να καθρεφτίζει τη σκέψη μας σε λειτουργία. Να βλέπω εξωτερικευμένη τη δική μου νοητική λειτουργία (ο Solloway έχει γράψει αρκετά άρθρα πάνω σ' αυτό). Μπορεί αυτό απλά να αφορά το τι καταλαβαίνω και πώς σχετικά με τις λογικές πράξεις, το συμπερασμό, τη συλλογιστική. Δεν είμαι εγώ εδώ και ο υπολογιστής εκεί, είμαι εγώ που επεκτείνω τις νοητικές μου λειτουργίες με τη χρήση της μηχανής, όπως επεκτείνω τις δυνατότητες των χεριών μου όταν πιάνω ένα κατσαβίδι για να βιδώσω μια βίδα, αλλά τώρα έχω και ένα καθρέφτισμα από ένα μικρό μέρος της νοητικής μου λειτουργίας, που μπορεί να το δει και κάποιος άλλος. Από αυτό, να επικοινωνώ μέσω υπολογιστή με άλλους ανθρώπους σε επίπεδο νοητικών λειτουργιών και να συμμετέχω στην οργάνωση μιας κοινής σκέψης.
Δεν είναι με τον κουβά που θα αδειάσουμε τη λίμνη για να δούμε τον πυθμένα, είναι το κολύμπι στα νερά της λίμνης που θα κάνει τη λίμνη κομμάτι του εαυτού μας.
Αυτό που προσπαθώ να φέρω στην επιφάνεια στο μάθημά μας, είναι προς το παρόν η λειτουργικότητα του υπολογιστή, έστω και όπως φιλτράρεται από το είδος του υπολογιστή που χρησιμοποιούμε (διαθέσιμο υλικό), την προγραμματιστική γλώσσα (τι επιτρέπει, τι εμποδίζει σε σχέση με άλλες γλώσσες και σε σχέση με το ιδεατό υπολογιστικό μοντέλο), τις τεχνικές προγραμματισμού που μαθαίνουμε και σιγά –σιγά την εμπειρία που αποκτάμε. Προσπαθώ να φανούν τα κυριότερα στοιχεία, κατά την κρίση μου, που ως μαθηματικού και Πληροφορικού απέχει ασφαλώς από την κρίση των Γνωσιολόγων (ότι και αν σημαίνει η λέξη αυτή) και των Ψυχολόγων και μου είναι πολύ χρήσιμη η γνώμη σας.
Συνέχεια από 1ο μέρος.
5. Τι σημαίνει ο υπολογιστής μαθαίνει;
Κάθε πρόγραμμα που φορτώνουμε στον υπολογιστή αποτελεί (κατά μία έννοια...) γνώση του υπολογιστή. Ίσως να είναι υπερβολικός ο όρος "γνώση" για την περίπτωση του υπολογιστή, αλλά επειδή η μηχανή δείχνει συμπεριφορά ανάλογη προς τα ερεθίσματα που δέχεται ακολουθώντας αυτή τη γνώση, έχει "αρκετή" αναλογία με τον τρόπο που ο άνθρωπος χρησιμοποιεί τη γνώση για να παράξει κάτω από τις ίδιες συνθήκες το αντίστοιχο αποτέλεσμα.
Ασφαλώς η χρήση του όρου "γνώση" είναι εδώ πολύ περιορισμένη, αλλά έχει χρησιμοποιηθεί πολύ στην Πληροφορική, τόσο για ζητήματα Τεχνητής Νοημοσύνης (άλλος ανθρωπομορφικός όρος...) όσο και για συσχέτιση της υλοποιημένης γνώσης με τη γνώση του χρήστη, από ερευνητές της χρήσης υπολογιστή σε θέματα μάθησης, όπως οι Papert, Noss, και άλλοι που χρησιμοποίησαν τη Logo. Παράβαλε:
Δίνω στη Logo τον αλγόριθμο κατασκευής πολυγώνου, με μεταβλητές το πλήθος των πλευρών και το μήκος πλευράς. Ζητώ από τον υπολογιστή να κατασκευάσει ένα πολύγωνο 6 πλευρών και πλευράς 30, και αυτός κατασκευάζει στην οθόνη το αντίστοιχο εξάγωνο. Εγώ βλέπω το εξάγωνο και συμπεραίνω πως εργάζεται εξειδικεύοντας αυτό που του έμαθα. Και δεν έχω κάνει λάθος.
Σχεδιάζω στο πρόγραμμα Cabri, Γεωμετρίας, ένα πολύπλοκο γεωμετρικό σχήμα. Ρωτώ αν δύο ευθύγραμμα τμήματα θεωρητικά είναι ίσα, και μου απαντά "ναι". Ρωτώ για δύο άλλα που τα βλέπω ίσα, και μου απαντά "όχι, απλώς συμπτωματικά η κατασκευή τα έχει φέρει σε θέση να είναι ίσου μήκους". Διακρίνει το θεωρητικά σωστό από το κατασκευαστικά συμπτωματικό, που εγώ, μαθητής Γυμνασίου, είμαι σε θέση να το διακρίνω, αν το διακρίνω, μόνο μετά επανειλημμένους σχεδιασμούς του σχήματος σε διάφορες θέσεις.
Κατασκευάζω στο πρόγραμμα Interactive Physics το συνθετότερο ίσως πείραμα της Φυσικής, και σίγουρα το δυσκολότερο σε υπολογισμό θέμα όταν μαθαίνει κανείς Φυσική, το "χαοτικό εκκρεμές" (μια σφαίρα κρέμεται από σταθερό σημείο και μια άλλη σφαίρα κρέμεται κάτω από την πρώτη). Έχοντας σκοπό να μελετήσω την επιτάχυνση της κατώτερης σφαίρας, δηλώνω πως θέλω να βλέπω το διάνυσμα της επιτάχυνσης και πώς συνεχώς μεταβάλλεται κατά διεύθυνση και μέγεθος, σε σχέση με τις θέσεις των σφαιρών στο χρόνο. Θέτω σε κίνηση το εκκρεμές, και το πρόγραμμα μου δείχνει αυτό που ζήτησα, ταυτόχρονα με την κίνηση. Ο υπολογιστής (το πρόγραμμα) είναι εφοδιασμένο με τη γνώση των νόμων του Νεύτωνα και επί πλέον "γνωρίζει" πώς να τους εφαρμόσει στη συγκεκριμένη περίπτωση. Το να έχω απλά γράψει τους νόμους και να μπορώ να τους απαγγείλω δεν είναι γνώση αν δεν μπορώ να τους εφαρμόσω, αλλά αν μπορώ να εφαρμόσω τους νόμους, έστω και σε ρητά περιορισμένο πλαίσιο, δείχνει πως χρησιμοποιώ νοημοσύνη. Αν το κάνει αυτό η μηχανή, δείχνει νοήμονα μηχανισμό, με επάρκεια για τα συνήθη εκπαιδευτικά πλαίσια μαθημάτων Φυσικής. Φαινομενολογία μεν, αλλά σε βάθος τέτοιο που δεν μπορούμε εύκολα να δούμε μέχρι πού φθάνει, ώστε να την διαφοροποιήσουμε από την πραγματική γνώση (πχ. στο πρόγραμμα αυτό οι κινήσεις είναι μόνον στο επίπεδο, ενώ στην πραγματικότητα είναι στο χώρο, και είναι αδύνατο να δώσουμε έννοιες χώρου στη γνώση που υλοποιεί).
6. Τι σημαίνει εμπειρία, γνωρίζει από εμπειρία η μηχανή;
Κατά την εικοσαετία 1975–1995 επεκράτησε ο όρος "Expert Systems" που μεταφράστηκε στα Ελληνικά, μεταξύ άλλων και ως "Έμπειρα Συστήματα". Τα προγράμματα αυτά είχαν ως κοινό χαρακτηριστικό την υπολογιστική υλοποίηση συγκεκριμένων πεδίων γνώσης καθώς και τρόπων χρήσης αυτής της γνώσης ώστε να αποτελέσουν βοήθεια προς τους ειδικούς που χρειάζονταν υποστήριξη στο έργο τους. Η γνώση αυτή, σε κάποια προγράμματα εμπειρικής προέλευσης και σε άλλα επιστημονικής, συνδυαζόταν στην εκτέλεση με τρόπους χρήσης που κατά κύριο λόγο ενσωμάτωναν στοιχεία από την ανθρώπινη εμπειρία. Έτσι είδαμε διάφορα προγράμματα εξαιρετικής επιτυχίας, από απλή τεχνική βοήθεια για την εξόρυξη πετρελαίου με πιθανοθεωρητική εκτίμηση πού είναι πλεονεκτικότερη η γεώτρηση, μέχρι ιατρικής εξέτασης (αναγνώρισης και θεραπευτικής αγωγής μολύνσεων:
Το πρόγραμμα DENDRAL έδωσε, το 1975, το έναυσμα στην αξιοποίηση του υπολογιστή στα ζητήματα αποτύπωσης της μοριακής δομής των μερών του πυρήνα του κυττάρου, όχι ως απλό εργαλείο αλλά ως "συνεργάτης" που γνωρίζει τη θεωρία, και την εφαρμόζει σε βαθμό να ανακαλύπτει λύσεις.
Το MYCIN, 1990 (σε Lisp, γλώσσα παρόμοια της Scheme) με στατιστική επιτυχία μεγαλύτερη της ομάδας ελέγχου (γιατρών). Μειονέκτημα; το "στενό" της γνώσης (γνωρίζει από μικρόβια, αλλά όχι από βλάβες οργάνων του οργανισμού). Πλεονέκτημα; το εξελίσσουν μέχρι σήμερα και γίνεται καθημερινά πλουσιότερο σε ιατρική γνώση.
Σήμερα, τα Έμπειρα Συστήματα αποκαλούνται Συστήματα Γνώσης (knowledge Systems), που ίσως οι γνωσιολόγοι θα είχαν ακόμα περισσότερες αντιρρήσεις από τη χρήση της λέξης "εμπειρία"...
Πάντως, στην Τ.Ν., τα παιχνίδια όπου ο υπολογιστής μαθαίνει να παίζει παρακολουθώντας τον τρόπο που παίζει ο χρήστης, νομίζω και εγώ πως κυριολεκτικά συνθέτουν εμπειρία για τη μηχανή.
7. Τι σημαίνει "μέσα από το νοηματικό χώρο του 'κόσμου' του προγράμματος";
Καλύτερο εκφραστικά είναι "μέσα στο..." αντί "μέσα από...".
Αν δούμε ένα πρόγραμμα όπου ο χρήστης συνθέτει (κατασκευάζει) πειράματα Φυσικής και τα θέτει σε εκτέλεση, όπως το Interactive Physics, κατά την εκτέλεση του προγράμματος ο χρήστης βρίσκεται σε ένα "κόσμο", δηλαδή ένα χώρο με αρχές, καταστάσεις, οντότητες (φυσικά αντικείμενα), συσχετίσεις οντοτήτων (φυσικές συνδέσεις αντικειμένων). Το πρόγραμμα υποστηρίζει επεμβάσεις του χρήστη με όρους Φυσικής, δηλαδή του κόσμου της εκτέλεσης. Για την οργάνωση ενός πειράματος δεν χρειάζεται προγραμματισμός με όρους γλώσσας προγραμματισμού (που θα μπορούσε να γίνει, με επέμβαση στον πηγαίο κώδικα), αλλά απ' ευθείας με όρους από τον κόσμο της Φυσικής (με τους περιορισμούς βέβαια που θέτει το πρόγραμμα, που δεν είναι απεριόριστων δυνατοτήτων).
Κάθε πρόγραμμα που δεν είναι "κλειστό" απέναντι σε επεμβάσεις κατά την εκτέλεση, κάνει -σε κάποιο βαθμό- χρήση εισόδων και εξόδων για επικοινωνία με τον χρήστη, και η επικοινωνία αυτή, άσχετα με το αν είναι βαθιά ή ρηχή, είναι "στον κόσμο" της εκτέλεσης: δυνάμεις σε πρόγραμμα Φυσικής, συναρτήσεις σε πρόγραμμα Μαθηματικών, χημικά στοιχεία σε πρόγραμμα Χημείας, ιατρικοί όροι σε πρόγραμμα Ιατρικής.
Γ.Γυφτοδήμος
